آموزش خیاطی

گلدوزی چیست؟ + پارچه های مناسب گلدوزی کدامند؟

همه چیز در رابطه با هنر گلدوزی! 

گلدوزی سنتی در ایران، تاریخ طولانی و محبوبیت فراوانی نیز دارد. احتمالا در هر خانه‌ای یک نفر گلدوزی بلد است یا وسایل گلدوزی‌ شده وجود دارد. همچنین امروزه لباس، کیف و پارچه و… را با رنگ و گلدوزی ترکیب‌ می‌کنند و به جذابیت آن‌ها اضافه می‌کنند. آیا می‌دانید هنر گلدوزی به چه زمانی برمی‌گردد؟ آیا تاکنون به نقش و طرح پارچه‌های گلدوزی توجه کرده‌اید و می‌دانید هر کدام نمادی از چیست؟ آیا می‌دانید چند نوع گلدوزی و سوزن‌دوزی در ایران وجود دارد؟
اگر تا امروز تصور می‌کردید که همه گلدوزی‌ها به یک سبک است و اگر تاکنون به تاریخچه گلدوزی فکر نکرده‌اید و اطلاعات زیادی درباره گلدوزی ندارید، در این متن به طور کامل درباره این هنر زیبا صحبت کرده‌ایم؛ پس خواندن این متن را از دست ندهید و با دنیای شگفت‌انگیز گلدوزی در ایران و جهان آشنا شوید.

تاریخچه گلدوزی را بدانید! 

شاید برای شما هم جالب باشد که کلمه ی embroidery به معنای گلدوزی، از واژه ی فرانسوی broderie معنای آراستن یا تزیین گرفته شده است. امروزه هنر گلدوزی در سرتاسر جهان، هنرمندان و علاقمندان زیادی دارد، اما اعتقاد بر این است که خاستگاه آن چین و خاور نزدیک بوده است. اولین زمان پیدایش گلدوزی به قرن نهم و دهم در سوئد بر می گردد. دورانی که عصر وایکینگ نام گرفته است. اما دو قرن بعد، حدود سال ۱۰۰۰ میلادی بود که هنر گلدوزی در اروپا فراگیر شد. در این دوران، کلیسای مسیحی به شدت رشد کرده بود و بر بسیاری از کشورها تسلط داشت. آن ها برای نشان دادن شکوه و قدرت و ثروت شان، پارچه های تزیین شده را از دیوار می آویختند یا به عنوان رومیزی بر روی میز پهن می کردند. پرده ی نقش دار Bayeux، که یادآور دوره ی تسلط نورمن انگلستان در سال ۱۰۶۶ است یکی از معروف ترین آثار گلدوزی جهان و محصول همان دوره است. اندازه ی این پرده، حدود ۷۰ متر در ۵۰ سانتیمتر بوده و بر روی پارچه ی کتانی با الیاف پشمیِ رنگیِ آن، حدود پنجاه صحنه ی مختلف گلدوزی شده است.

گلدوزی در ایران و دنیا

هنرمندان و طرفداران گلدوزی فقط در ایران نیستند، بلکه در همه جهان می‌توان پارچه‌های گلدوزی شده خاص را پیدا کرد. در ادامه به چند نمونه از این هنر فوق‌العاده خاص اشاره می‌کنیم:
هنر گلدوزی شیشه: این نوع گلدوزی ترکیبی از گلدوزی با نخ و آینه است. برخی اعتقاد دارند که نام گلدوزی شیشه از زبان فارسی گرفته شده است؛ ولی امروزه این هنر بیشتر در کشورهای هند، چین و افغانستان به چشم می‌خورد. پارچه‌های گلدوزی شده با شیشه فقط برای لباس کاربرد ندارند، بلکه شما می‌توانید برای تزئین خانه یا برای وسایل خانه مانند مبل، پرده، رومیزی، روتختی و… نیز از آن استفاده کنید. البته پارچه‌هایی که با شیشه گلدوزی شده‌اند نیز می‌توان در مناطق سیستان و بلوچستان ایران نیز پیدا کرد.
گلدوزی مکزیکی: هنر و فرهنگ مکزیک ترکیبی از گل و حیوانات است و به همین دلیل در گلدوزی مکزیکی نیز شاهد نقش‌های آن‌ها هستیم. بنابراین در بین طرح‌های مختلف می‌توان طرح پر از رنگی که هنرمندان مکزیکی گلدوزی کرده‌اند را پیدا کرد.
گلدوزی ماراش: گلدوزی ماراش یا مرعشی برای کشور ارمنستان است و در بین دختران و بانوان آن کشور طرفدارهای بسیاری دارد. هنرمندان برای افزایش جذابیت و زیبایی پارچه‌های گلدوزی شده، آن‌ها را با جواهرات و سنگ ترکیب می‌کنند و به نقش‌های خاص می‌رسند. اگر می‌خواهید درباره نوع طرح و نقش گلدوزی ماراش بدانید، باید گفت که از پرندگان، نمادهای مذهبی و دینی و گیاهان الهام می‌گیرند.
گلدوزی سبک اسپانیایی: این نوع گلدوزی که در اروپا شهرت زیادی داشت به معنای گلدوزی با نخ طلایی بر روی پارچه‌های سیاه ابریشمی بود.
خانم‌های هنرمند در شهر و روستاهای ایران از جمله خراسان شمالی، خراسان رضوی و… به انجام دادن گلدوزی سنتی مشغول هستند و توانسته‌اند پارچه‌های گلدوزی شده را به کشورهای مختلفی در جهان ارسال کنند. همین موضوع توانسته است رونق خوبی به اقتصاد روستاها و همچنین شناخت مردم سراسر جهان با هنر ایرانیان باشد. علاوه بر گلدوزی سنتی در ایران، ما شاهد هنرمندهای جوان با طرح و نقش‌های مدرن نیز هستیم که آن‌ها نیز توانسته‌اند در دنیای پوشاک، خلاقیت بسیاری را ایجاد کنند.

انواع گلدوزی و سوزن‌دوزی رایج در ایران چیست؟ 

گلدوزی سنتی در ایران شامل هنرهای دوخت متنوعی است که هر کدام با یکدیگر تفاوت دارند. برخی از سوزن‌دوزی‌ها عبارت است از پیله‌‌دوزی، کمند‌‌دوزی، سرمه‌‌دوزی، بلوچ‌‌دوزی، شماره‌‌دوزی، منجوق‌‌دوزی، نقده‌‌ دوزی، ده‌‌ یک‌‌دوزی، ابریشم‌‌دوزی، گلابتون‌‌دوزی، پولک‌‌دوزی و سایر هنرها است. شما می‌توانید برای از یاد نرفتن سوزن‌دوزی ایرانی، در مسیر یادگیری و فعالیت در این راستا حرکت کنید و یا از هنرمندان ایرانی حمایت کنید تا نسل‌های آینده نیز با هنر گلدوزی و سوزن‌دوزی آشنا باشند.

وسایل لازم برای گلدوزی مناسب چیست؟ 

پارچه گلدوزی: پارچه ای که برای گلدوزی انتخاب می شود بهتر است پنبه کتان و یا پارچه شماره دوزی باشد. پارچه ی مورداستفاده باید بدون لاکرا باشد تا هنگام دوخت، مشکلی ایجاد نشود.

کارگاه : برای فیکس کردن پارچه هنگام دوخت با دست از کارگاه استفاده می کنند. کارگاه ها بر اساس ابعاد و متریال ( چوبی، پلاستیکی و …)، انواع مختلفی دارند.

نخ گلدوزی: گلدوزی بسته به نوع کار (طرح های ریز، طرح های بزرگ، ظریف دوزی و …) می تواند با انواع نخ ها انجام شود. از جمله نخ هایی که در این هنر به کار می رود می توان به نخ مخصوص گلدوزی، نخ ابریشم، نخ کوبلن، کاموا، دمسه و… اشاره کرد.

سوزن: سوزن گلدوزی نیز بر اساس طرح مورد نظر و جنس پارچه، از نظر ضخامت، انتخاب می شود.

خودکار حرارتی: در اکثر گلدوزی های دستی از خودکار حرارتی برای کشیدن طرح روی پارچه استفاده می شود. که اثر خودکار بعد از دوخت با اتو کاملا از بین می رود.

گلدوزی با چرخ چگونه است؟

چرخ های خیاطی که برای گلدوزی استفاده می شود، هم کاربرد خانگی دارد و هم کاربرد صنعتی. کاربرد خانگی آن برای هنرمندانی که در خانه به کار با آن می پردازند، مهم تر می باشد. البته خوب است که بدانید چرخ خیاطی های منحصر به فرد، دارای برنامه های از پیش تعیین شده است. لذا شما می توانید با توجه به قسمت کامپیوتری که برای این چرخ خیاطی ها در نظر گرفته شده طرح را اعمال نمایید.

لذا این چرخ خیاطی ها دقیقاً طرح شما را بر روی پارچه اجرا می نمایند. پس می بینید که کارایی این چرخ خیاطی ها بسیار مهم و پیچیده می باشد. جالب است که بدانید دقت این چرخ خیاطی ها بسیار بالا است. همین موضوع سبب می شود تا افراد به راحتی بتوانند نسبت به تولید آثار زیبا اقدام نمایند. شما می توانید چندین نخ با رنگ های مختلف را در این چرخ خیاطی ها قرار دهید. لذا تعداد دوک هایی که این چرخ خیاطی ها می گیرند بر اساس نوع کارایی که برای آنها طراحی شده و برندی که دارند متفاوت است.

انواع طرح گلدوزی کدامند؟

انواع طرح های گلدوزی، جدید و جذاب هستند. تقریباً هر طرحی را که در نظر داشته باشید می توانید در این هنر روی پارچه اجرا کنید. به ویژه طرح هایی که از طبیعت هستند، گل ها و برگ ها یا پرندگان را به نمایش می گذارند، جزو محبوب ترین طرح های گلدوزی دسته بندی می شوند. برای طرح گل ها و درختان می توان تکنیک گل دوزی برجسته را اجرا کرد. به این ترتیب نمای گل ها، زیباتر و با جلوه بصری بهتری دیده می شود.برای گلدوزی کردن روی لباس کودکان و نوزادان می توان طرح های فانتزی و کارتونی را اجرا کرد. طرح پروانه، حیوانات کوچک نظیر جوجه، مرغابی، خرس یا گل های ریز رنگارنگ همگی برای لباس کودکان مناسب هستند.

از هنر گلدوزی با طرح و نقش های شاخه های انواع گل ها نظیر گل آفتابگردان، گل داوودی، گل میخک، گل رز می توان برای تهیه و دوخت سرویس آشپزخانه و جهیزیه عروس استفاده کرد. طرح و نقش هایی که در هنر گل دوزی می توان به کار برد هم می تواند طبق یک الگوی خاص باشد یا می تواند انتزاعی و به طور کامل برگرفته از تخیلات فرد باشد. آنچه اهمیت دارد این است که هنرمند با مهارت هر چه تمام تر بتواند این نقش ها را روی پارچه پیاده کند.برای اینکه نقش گلدوزی شده کاملاً متقارن و یکنواخت روی پارچه ایجاد شود معمولاً می توان از شابلون های مخصوص که برای این کار وجود دارد استفاده کرد. کافیست نقش مورد نظر را با مداد روی پارچه منعکس کنید و سپس مرحله دوخت را آغاز نمایید.

پارچه‌های مخصوص گلدوزی کدامند؟

یکی از عوامل تاثیرگذار بر زیبایی طرح، نوع پارچه‌ای است که برای گلدوزی انتخاب می‌شود.

پارچه گونی : اگر در گلدوزی حرفه‌ای هستید، این پارچه مناسب شماست.
پارچه کتان: یکی از پارچه‌های قدیمی موجود در جهان است و به طرح گلدوزی شما یک حس خاصی می‌دهد.
تور: برای افرادی که به یک پارچه با طرح منظم نیاز دارند، مناسب است.
شانتون: استفاده از این پارچه باعث برجسته شدن طرح گلدوزی می‌شود.
لینن: اگر به دنبال گلدوزی بر روی لباس برای فصل گرم هستید، این پارچه را انتخاب کنید.
متقال: این نوع پارچه بسیار مقاوم است و گلدوزی بر روی آن راحت است.
نخ پنبه: پارچه با جنس نخ پنبه به محیط زیست آسیبی نمی‌زند و طرح گلدوزی زیبایی نیز بر روی آن می‌توان دوخت.
الیاف طبیعی: انتخاب خوبی برای داشتن لباسی گلدوزی شده برای همه سال است.

خلاقیت در گلدوزی

برخی از هنرمندان ارزش بیشتری را برای پوشاک می گذارند و تنها به گلدوزی بسنده نمی کنند. یکی از ایده هایی که در خرج کار پوشاک دارند، تلفیق گلدوزی و نقاشی با رنگ مخصوص پارچه می باشد.

حال که متوجه شدید هنر گلدوزی چیست، می توانید به ارزش و زیبایی وجودشان در لباس هایتان پی ببرید.

بازگشت به لیست

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *